ANONİMİTE

Bir internet sitesine giriyorsunuz. Üye değilsiniz. Kullanıcı adınız yok. Şifrenizi girmediniz. Hatta tarayıcınızın gizli modunu açtınız. Kendinizi tamamen anonim sanıyorsunuz.
Peki, ziyaret ettiğiniz internet sitesi sizi daha önce gördüğünü anlayabilir mi?
Cevap, bazı koşullarda evet. Üstelik bunun için bilgisayarınıza virüs bulaştırması, kameranızı açması veya kişisel bilgilerinizi çalması gerekmiyor.
Bazen yalnızca tarayıcınızın çalışma biçimi yeterli.
Siber güvenlik dünyasında bunun bir adı var: Browser Fingerprinting. Türkçesiyle tarayıcı parmak izi.
Günümüzde internet siteleri, ziyaretçilerinin kullandığı işletim sistemini, tarayıcı sürümünü, ekran çözünürlüğünü, saat dilimini, dil tercihlerini ve cihazlarının çeşitli teknik özelliklerini belirli ölçülerde öğrenebiliyor. İlk bakışta son derece sıradan görünen bu bilgiler, bir araya getirildiğinde oldukça farklı bir anlam kazanıyor.
Çünkü bir insanı tanımak için her zaman adını bilmeniz gerekmiyor. Bazen onu diğer insanlardan ayıran özellikleri bilmeniz yeterli.
İşin teknik tarafı ise çok daha ilginç.
Modern internet tarayıcılarında Canvas adı verilen bir teknoloji bulunuyor. Normalde internet sitelerinin ekrana yazı ve grafik çizmesini sağlıyor. Ancak aynı teknoloji, ziyaretçinin cihazını birbirinden ayırmaya yarayan bir ölçüm aracına dönüşebiliyor.
Bir internet sitesi, tarayıcınıza sizin fark etmediğiniz küçük bir şekil veya yazı çizdirebilir. Bu işlem sırasında işletim sisteminiz, yazı tipleriniz, grafik donanımınız ve görüntü işleme bileşenleriniz devreye girer.
Ortaya çıkan görüntü, farklı cihazlarda son derece küçük piksel farklılıkları gösterebilir. Bu farklılıklar matematiksel bir işlemle sayısal bir özete, yani hash değerine dönüştürülebilir.
Ve böylece sıradan bir grafik çizim işlemi, cihazınızı tanımaya yardımcı olan bir işarete dönüşür.
Üstelik mesele yalnızca görüntüyle sınırlı değil.
WebGL adı verilen grafik teknolojisi üzerinden ekran kartınızın ve grafik sürücülerinizin davranışları incelenebilir. AudioContext kullanılarak tarayıcınızın ürettiği yapay ses sinyallerinin işlenmesindeki küçük farklılıklar ölçülebilir. Bunun için mikrofonunuzun açılması veya gerçek sesinizin kaydedilmesi gerekmez.
Düşünün: Bir internet sitesi, sesinizi hiç duymadan bilgisayarınızın sesi nasıl işlediğinden bile teknik bir iz elde edebiliyor.
Siber güvenlikte asıl dikkat çekici nokta, tek tek bu bilgilerin ne kadar sıradan olduğudur.
Ekran çözünürlüğünüz tek başına sizi tanımlamaz. Saat diliminiz de öyle. Kullandığınız yazı tipi veya ekran kartınız da milyonlarca insanda bulunabilir.
Fakat bu özellikler birleştirildiğinde ortaya çıkan kombinasyon, sizi diğer tarayıcılardan ayırmaya yetecek kadar farklı olabilir.
Buna bilgi kuramında entropi kavramı üzerinden yaklaşırız. Basitçe söylemek gerekirse, elde edilen her ayırt edici bilgi, olası adayların sayısını azaltabilir. Yeterince bilgi birleştiğinde, başlangıçta birbirinin aynısı görünen milyonlarca ziyaretçi arasından belirli bir tarayıcıyı yeniden tanımak mümkün hâle gelebilir.
Şimdi gelelim meselenin en kritik kısmına.
Çoğu internet kullanıcısı gizli modu açtığında takip edilemeyeceğini düşünüyor. Oysa gizli modun temel amacı, ziyaret geçmişi gibi bazı bilgilerin cihazda kalıcı olarak saklanmasını önlemek ve oturumları ayırmaktır. Tarayıcınızın bütün teknik özelliklerini ortadan kaldırmaz.
VPN kullanmak da tek başına kesin bir çözüm değildir. VPN, internet üzerindeki görünen IP adresinizi değiştirebilir. Ancak tarayıcınızın görüntü oluşturma biçimini, sisteminizdeki yazı tiplerini veya donanımınızın bütün özelliklerini otomatik olarak değiştirmez.
Dolayısıyla IP adresiniz değişse bile benzer bir tarayıcı parmak izi üretilebilir.
Örneğin pazartesi günü bir haber sitesini, salı günü bir alışveriş sitesini ziyaret ettiğinizi düşünün. İki sitede de aynı takip şirketinin yazılımı çalışıyorsa bu şirket, elde ettiği teknik işaretleri karşılaştırarak iki ziyaretin aynı tarayıcıdan yapılmış olabileceğini değerlendirebilir.
Bir noktada kişisel hesabınıza giriş yapmanız gibi başka bilgiler de bu kayıtlarla ilişkilendirilirse, daha önce isimsiz görünen ziyaretler gerçek bir kimlikle bağlantılı hâle gelebilir.
Burada önemli bir ayrıntıyı özellikle vurgulamak gerekiyor: Tarayıcı parmak izi kusursuz bir kimlik tespit yöntemi değildir. Yazılım güncellemeleri, değişen ayarlar ve modern tarayıcıların koruma mekanizmaları bu izleri değiştirebilir. Farklı cihazlar benzer izler de üretebilir. Dolayısıyla bu yöntem çoğu zaman kesin kimlik tespitinden ziyade olasılıksal eşleştirmeye dayanır.
Ayrıca aynı teknikler yalnızca kullanıcıları takip etmek için kullanılmaz. Bankacılık sistemlerinde şüpheli oturumların tespit edilmesinde, otomatik saldırıların engellenmesinde ve dolandırıcılıkla mücadelede de cihaz tanıma yöntemlerinden yararlanılabilir.
Asıl tartışma, teknolojinin varlığından çok nasıl ve hangi sınırlar içerisinde kullanıldığıdır.
Peki korunmak mümkün mü?
Firefox, Safari, Brave ve özellikle Tor Browser gibi tarayıcılar, farklı yöntemlerle parmak izi oluşturulmasını zorlaştıran korumalar sunuyor. Bilinen takip yazılımlarının engellenmesi, gereksiz tarayıcı eklentilerinden kaçınılması ve gizlilik ayarlarının doğru yapılandırılması da faydalı olabilir. Ancak internette tamamen görünmez olmayı garanti eden sihirli bir düğme bulunmuyor.
Hatta bazen aşırı derecede özelleştirilmiş gizlilik ayarları bile sizi kalabalığın içinden daha kolay ayırt edilebilir hâle getirebilir. Çünkü diğer herkesten farklı görünmek, her zaman saklanmak anlamına gelmez.
İnternetin çalışma mantığını anlamak tam da bu yüzden önemlidir.
Bugün dijital dünyada kimlik dediğimiz şey yalnızca adımız, soyadımız veya kimlik numaramızdan ibaret değil. Kullandığımız teknolojilerin ürettiği küçük farklılıklar da zaman zaman bizi tanımlayan işaretlere dönüşebiliyor.
Bir zamanlar internette mahremiyetimizi korumak için kişisel bilgilerimizi paylaşmamamız gerektiğini söylerdik. Bugün bunun artık tek başına yeterli olmadığını biliyoruz.
Çünkü dijital dünyada bazen kim olduğunuzu söylediğiniz için değil, kullandığınız cihaz kendine özgü bir biçimde çalıştığı için tanınabilirsiniz.
Ve belki de çağımızın en düşündürücü teknoloji gerçeği budur:
İnternette hiçbir şey söylemeseniz bile, tarayıcınız sizin hakkınızda konuşuyor olabilir.